بیماری ارتفاع (کوه گرفتگی) و نکات طلایی آن

کوه‌گرفتگی یا بیماری ارتفاع موضوعی است مورد توجه کلیه کسانی که پای به کوه می‌گذارند و به طور جدی به آن نگاه می‌کنند.

کوهنوردان بارها در مورد آن به تفکر پرداخته و گاه از آن وحشت داشته اند، در حالی که چنانچه با آن آشنایی کامل داشته باشیم به خوبی قابل پیش‌بینی و پیشگیری است. در این نوشته سعی بر آن دارم تا با زبانی ساده و قابل استفاده برای کوهنوردان، طبیعت گردان و گردشگرانی که به ارتفاعات قدم میگذارند صحبت کنم.

قبل از هرچیز لازم است تعریف ارتفاع بلند را بدانیم:

– از (۵۰۰۰ تا ۱۱۵۰۰ پا) ۱۵۰۰-۳۰۰۰ متر را ارتفاع بلند

– از (۱۱۵۰۰ تا ۱۸۰۰۰ پا) ۳۰۰۰-۵۵۰۰ متر را ارتفاع خیلی بلند

– از (۱۸۰۰۰ پا) ۵۵۰۰ متر به بالا را ارتفاع نهایی می‌نامیم.

اصل اساسی صعود به این ارتفاعات هم هوایی می‌باشد. چنانچه هم هوایی به خوبی انجام شود مشکلی در صعود نخواهیم داشت.

‼️ گرچه ممکن است کوه‌‌زدگی در ارتفاعات حتی ۲۵۰۰ متری و یا کمتر اتفاق بیفتد ولی معمولاً این مشکل در ارتفاعاتی بالاتر از ۳۰۰۰ متر مشاهده می‌شود.
این پدیده یعنی هم هوایی عبارت است از:

تطابق بدن با کمبود اکسیژن که در ارتفاعات با آن روبه‌رو هستیم. این تطابق طی روندی کند و طولانی و با مکانسیم‌های زیر انجام می‌شود:

۱- ازدیاد دم و بازدم (نفس نفس زدن)
۲- ازدیاد ادرار
۳- ازدیاد گلبول قرمز به دلیل تسریع در ساخت آنها ( و غلیظ شدن خون به دلیل ازدیاد ادرار)

بیشتر بخوانید : تکنیک تنفس در کوهنوردی

وقتی به ارتفاعات صعود می‌کنیم و یا با هواپیما به بالا می‌رویم فشار هوا کم و در حقیقت هوا رقیق‌تر می‌شود. گرچه در هر هوایی و در هر ارتفاعی میزان درصد اکسیژن (۲۱%) تغییری نمی‌کند ، اما تعداد مولکول‌های اکسیژن در هوای رقیق کمتر می‌شود و در نتیجه بدن برای رفع نیاز خود به اکسیژن به تلاش بیشتری می‌پردازد.

گفتیم که اولین مکانسیم هم هوایی ازدیاد میزان تنفس است. این کار خود به افزایش سوخت و ساز و در نتیجه تولید بیشتر میزان گاز کربنیک منجر می‌شود.

لازم به ذکر است که در مغز دو مرکز برای کنترل تنفس وجود دارد؛ یکی با کمبود اکسیژن و دیگری با ازدیاد گاز کربنیک فعال می‌شود.

البته ازدیاد گاز کربنیک اثری بسیار قوی‌تر از کمبود اکسیژن بر مغز می‌گذارد. همچنین دوگانگی مراکز تنفس در مغز و تعارضی که در شرایط خاصی بین این دو مرکز به وجود می‌آید باعث پدیده قطع و وصل تنفس در شب و در ارتفاعات بالا می‌شود که یکی از مشکلات کوهنوردان را در ارتفاعات تشکیل می‌دهد.

از آنجایی که زمان قطع تنفس هنگام خواب حتی به ۱۵-۱۰ ثانیه نیز می‌رسد عدم اطلاع از این پدیده ممکن است باعث وحشت کوهنوردان در هنگام شب گردد.

زمانی که با نفس کشیدن خود و یا یکی از دوستان که در خواب است مواجه شویم این پدیده یک امر طبیعی در هنگام شب در ارتفاعات است عارضه‌ای که در صورت شدید بودن باید مورد درمان دارویی قرار گیرد. این پدیده به همراه علایم دیگر از عوارض عدم هم هوایی است که با هم بیماری حاد کوهستان خوانده می‌شود.

بیماری حاد کوهستان

چنانچه بدون هم هوایی به ارتفاعات بالا صعود نماییم واکنش بدن به کمبود اکسیژن با علایم زیر خودنمایی می‌کند:

– بی‌اشتهایی، تهوع و استفراغ
– خستگی و ضعف
– گیجی و منگی و سردرد
– بی‌خوابی (قطع و وصل تنفسی)
– عدم تشخیص صحیح (قاطی کردن)
– خواب‌های آشفته

چه کسانی به این بیماری دچار می‌شوند؟

واقعیت این نیست که هرکس که به ارتفاعات بالا صعود نماید در معرض ابتلا به این بیماری قرار می‌گیرد. عامل اصلی ابتلا یا عدم ابتلا سرعت صعود است؛

هرچقدر سریع‌تر صعود نماییم امکان بروز بیماری بیشتر می‌شود. هیچ روشی وجود ندراد که از قبل بتواند در مورد ابتلا یا عدم ابتلا به این مشکل اظهارنظر نماید. ممکن است کسانی که حتی در ارتفاعات پایین یعنی حدود۲۵۰۰ متر به این بیماری دچار شوند. کسانی که قبلاً ارتفاعات بسیار بالاتر را بدون مشکل تجربه کرده‌اند.

بیشتر بخوانید : هم هوایی اشتباه در کوهنوردان + تمرین

بنابراین به قانون طلایی شماره صفر می‌رسیم که می‌گوید:

هیچ اشکالی ندارد که به این بیماری دچار شویم ؛ مشکل زمانی است که جان ما در اثر این بیماری به مخاطره افتد.

توجه داشته باشیم که ابتلا به این بیماری هیچ ارتباطی به سن، جنس، آمادگی بدنی، صعودهای موفق قبلی ندارد. همین‌طور اقرار به ابتلا به این بیماری به هیچ وجه از شایستگی‌های کسی نمی‌کاهد. بنابراین نباید به هیچ‌وجه علایم را مخفی و قبل از هم هوا شدن به صعود ادامه داد.

منبع : کانال کوهنوردی فراتر از ابرها